Expositie: Stemmen uit de oorlog

Geplaats door Gerard van den Ijssel

Tijdens de Haagse Vrijheidsweken staat in de Koninklijke Bibliotheek het thema ‘Stemmen uit de oorlog’ centraal in de Expositie Topstukken. Dit jaar vieren we dat het 75 jaar geleden is dat Nederland werd bevrijd. Maar welke publicaties verschenen er in de periode voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog? In de expositie is een selectie te zien van zowel clandestiene kunstuitgaven als rabiate nazipropaganda, van zowel boeken door uit Duitsland gevluchte schrijvers als pamfletten van NSB-aanhangers.

LET OP: DEZE ACTIVITEIT IS VANWEGE DE CORONACRISIS GEANNULEERD.

Tijdens de oorlog verschenen oproepen om in verzet te gaan tegen de Duitse overheerser. Ook elders werd gepoogd verzet te organiseren, zoals in Canada waar een Nederlands legioen werd geworven. Ook in Amerika was beducht en voorzichtig: de vijand had overal spionnen, was het idee. De vijand heeft oren, maar “she won’t talk”. Een mooi beeld voor wat ook in Nederland gebeurde.

Kranten konden tijdens de oorlog niet vrijelijk publiceren, vooral niet over politiek. De Duitse bezetter controleerde de berichtgeving; journalisten deden bovendien aan zelfcensuur uit angst voor strafmaatregelen. Er was behoefte aan tegenstemmen. Met gevaar voor eigen leven drukten en verspreidden sommige verzetsgroepen illegale kranten (vaak in stencil). Tijdens de oorlog werden Het Parool, Trouw en Vrij Nederland opgericht.

In november 1941 werd de Nederlandsche Kultuurkamer opgericht als onderdeel van de nazificatie van Nederland. Kunstenaars, auteurs, musici, acteurs moesten lid worden om te kunnen blijven werken. De schrijvers Bordewijk, Roland Holst, Nijhoff en de populaire Jan de Hartog weigerden lid te worden. Anderen, zoals J. van Oudshoorn, werden wel lid.

Natuurlijk is er op de tentoonstelling nog veel meer te zien: van een unieke uitgave van de Franse vertaling van Het achterhuis, tot een moderne Nederlandse vertaling van Hitlers Mein Kampf. De Expositie Topstukken is te vinden op de eerste verdieping in het gebouw van de Koninklijke Bibliotheek en is gratis te bezoeken.

Entree: Gratis

Koninklijke Bibliotheek
Prins Willem-Alexanderhof 5
2595 BE Den Haag

www.kb.nl